Wil je je werk een herfstige of juist een frisse lentetint geven? Dan hoef je niet aan je hele kleurenpalet te sleutelen. Met één slim principe uit de kleurtheorie, toegepast op je schaduwen en je hooglichten, verander je de complete sfeer van een illustratie, schilderij of foto. In dit artikel leggen we uit hoe het werkt en hoe je het zelf toepast.
Waarom geen zwart in je schaduwen?
De meest voor de hand liggende manier om een kleur donkerder te maken, is er zwart aan toevoegen. Het nadeel: zwart maakt kleuren dof, grauw en levenloos. Een groen blad met zwart erin wordt al snel modderig.
In de natuur zijn schaduwen bijna nooit puur zwart. Ze krijgen kleur van de omgeving, van de lucht en van het licht zelf. Precies daar zit de kracht van dit principe: in plaats van zwart toe te voegen aan je low tones, kies je bewust voor een warme of een koude kleur.
Stap 1: kies een temperatuur voor je low tones
Bij het donkerder maken van een kleur schuif je die kleur op in de richting van warm of koud. Een voorbeeld met groen:
- Koud: groen schuift in de schaduw op naar blauw.
- Warm: groen schuift in de schaduw op naar geel/bruin.
Hetzelfde doe je met elke andere kleur in je werk. Rood kan in een koude schaduw richting paars of violet gaan, en in een warme schaduw richting dieprood of bruin.
De belangrijkste regel: wees consequent. Heb je gekozen voor koude schaduwen, dan doe je dat overal in je werk, bij elke kleur. Juist die consequentie zorgt voor eenheid en een herkenbare sfeer. Wissel je per object, dan valt het geheel uit elkaar.
Stap 2: doe het tegenovergestelde in je highlights
Voor je highlights (de high tones) kies je de tegenovergestelde temperatuur van je schaduwen. Logisch ook: highlights zijn licht, en licht staat vaak tegenover schaduw. Dat is geen wet, maar in de meeste gevallen werkt het tegenovergestelde het best.
Neem een geel object als voorbeeld:
- Maak je de highlight kouder, dan krijgt die een blauw-metalige glans.
- Maak je de highlight warmer, dan schuift die op richting groen.
Bij een groen object werkt het net zo. Een koele highlight wordt mintgroen tot lichtcyaan, een warme highlight schuift op naar geel. Verderop in dit artikel zie je dat terug in de voorbeeldafbeelding.
Zo ontstaat er spanning tussen licht en donker: het ene deel van je werk trekt naar warm, het andere naar koud. Dat contrast maakt je werk levendiger dan wanneer alles dezelfde temperatuur heeft.
De twee combinaties
Uiteindelijk heb je twee keuzes, en elk levert een eigen seizoenssfeer op:
| Low tones (schaduwen) | High tones (highlights) | Resultaat |
|---|---|---|
| Warm | Koud | Lente-/wintertint |
| Koud | Warm | Herfst-/zomertint |
Warme schaduwen met koele highlights geven een frisse, heldere sfeer. Denk aan een koude winterochtend of het eerste lentelicht: de schaduwen houden wat warmte vast, terwijl het licht zelf koel en helder is.
Koude schaduwen met warme highlights geven een rijke, gouden sfeer. Denk aan late zomermiddagen en herfstlicht: goudgeel licht met paarsige of blauwige schaduwen. Het warme licht geeft gloed, de koele schaduwen geven diepte.
Zo ziet het eruit
Hieronder staan dertien kleuren, elk op drie manieren geschaduwd: eerst de kleuren van het kleurenwiel, daarna wit, bruin en huidtint. De vorm en de lichtval zijn steeds hetzelfde, alleen de kleur van schaduw en licht verschilt. Gebruik het overzicht als naslag wanneer je een schaduw- of lichtkleur kiest.
Links: zwart in de schaduw, het startpunt. Midden: warme schaduw, koele highlight → lente/winter. Rechts: koude schaduw, warme highlight → herfst/zomer.
Links: zwart in de schaduw. Zo beginnen de meeste artiesten. Elke kleur wordt in de schaduw dof en grauw. Geel wordt zelfs olijfgroen, en donkere kleuren verdwijnen bijna in het zwart.
Midden: warme schaduw, koele highlight (lente/winter). De schaduw schuift naar de warme kant van het kleurenwiel: blauw naar violet, geel naar oranjebruin, groen naar olijf, paars naar wijnrood en huid naar terracotta. De highlights worden koel: lichtcyaan, mint, lila of ijsblauw.
Rechts: koude schaduw, warme highlight (herfst/zomer). De schaduw schuift naar de koele kant: rood en oranje naar paars, geel naar groen, groen naar petrol, blauw naar diep petrol en huid naar mauve. De highlights worden warm: geelwit, goud, perzik en oranje.
Let op: koud betekent niet altijd blauw. Het is de kant van het kleurenwiel die van warm af ligt. Voor oranje en rood is dat paars, voor geel is dat groen. Op de witte bol zie je het principe het zuiverst, omdat die zelf geen kleur heeft. Wat je ziet is alleen de kleur van de schaduw en van het licht.
Zo pas je het toe
Bij schilderen en tekenen Meng je schaduwkleuren niet met zwart, maar met een blauw (koud) of een oker, bruin of geel (warm). Houd naast je palet een briefje met je keuze: schaduw warm, licht koud, of andersom. Zo blijf je consequent.
Bij digitaal tekenen Werk met een aparte laag voor schaduwen en een voor highlights. Zet de schaduwlaag op Multiply met een warme of koude kleur, en de highlightlaag op Screen, Overlay of Color Dodge met de tegenovergestelde temperatuur.
Bij fotobewerking en color grading Gebruik Split Toning of Color Grading (Lightroom), Color Balance (Photoshop) of de color wheels in je videoprogramma. Geef de shadows een warme of koude tint en de highlights precies het tegenovergestelde. Begin subtiel: een klein beetje gaat al ver.
Veelgemaakte fouten
- Niet consequent zijn. Het ene object krijgt koude schaduwen, het andere warme. Het resultaat oogt rommelig.
- Te veel tegelijk. Een te sterke tint maakt je werk onnatuurlijk. Bouw het rustig op.
- Toch zwart gebruiken. Een beetje donker mag, maar laat de kleur het werk doen.
- Het tegenovergestelde als wet zien. Het werkt meestal, niet altijd. Kijk kritisch of het voor jouw onderwerp klopt.
Tot slot
Met dit principe heb je een eenvoudige maar krachtige knop in handen om de sfeer van je werk te sturen. Kies een temperatuur voor je schaduwen, kies het tegenovergestelde voor je licht en houd dat overal vol. Koud onder en warm boven geeft herfst en zomer, warm onder en koud boven geeft lente en winter. Probeer beide eens op hetzelfde werk en zie hoe anders het voelt.
Bronnen
Geen zwart in je schaduwen
- Dan dos Santos, Muddy Colors: wie schaduwen met zwart maakt zonder na te denken over warm of koud, krijgt krijtachtige huidtinten en een eentonig schilderij zonder glans.
- The Painter’s Keys: kleurmengsels worden door overmatig gebruik van zwart snel vies van kleur. Verfmaker Gamblin ontwikkelde daarom een eigen Chromatic Black.
Warm en koud zijn relatief
- James Gurney, Gurney Journey: denk niet “warm licht, koude schaduw”, maar “warm licht, koelere schaduw”. De schaduw hoeft niet blauw te zijn, alleen koeler dan het licht.
- International Artist: de vuistregel “warm licht, koele schaduwen” en “koel licht, warme schaduwen”, en de toevoeging dat kleurtemperatuur altijd relatief is.
- Draw Paint Academy: als de schaduwen koeler ogen dan de lichte delen, lees je de lichtbron als warm.
- James Gurney, Gurney Journey: koel licht met warme schaduwen komt minder vaak voor dan gouden-uurlicht en voelt eerder kunstmatig aan.
Hue shifting in pixelart
- Pixnote, Pixel Art Color Guide: verschuif bij schaduwen ook de tint, niet alleen de helderheid, bijvoorbeeld rood dat in de schaduw naar paars gaat en in het licht naar oranjegeel.
Kleur op schaduwen en highlights in fotobewerking
- Adobe Blog, Color Grading in Lightroom: Split Toning gaf schaduwen en highlights elk een eigen tint. Color Grading voegt daar de middentonen aan toe.